« Jak zmieniało się małżeństwo na przestrzeni czasu »
Dziś związek małżeński jest najwyższym symbolem miłości dwojga ludzi. Jednak nie zawsze tak było. Kiedyś za tym rozwiązaniem często stały względy pragmatyczne. Ten artykuł zabierze Was w podróż przez historię małżeństwa i pokaże, jak jego znaczenie zmieniało się na przestrzeni czasu.
Wesele jako koniec bajki? Rzeczywistość wygląda inaczej
„A jeśli nie umarli, to żyją do dziś.” Tak kończą się wiele klasycznych bajek, po tym jak dwoje kochanków odnajduje się i świętuje wielkie, wymarzone wesele. Ale to tylko bajka. Historia małżeństwa pokazuje, że ta wizja nie zawsze odpowiadała rzeczywistości – choć zapewne w dawnych czasach zdarzały się również wesela zrodzone z prawdziwej miłości. Często jednak chodziło o władzę, wpływy, bogactwo i inne interesy. Kiedyś, jak i dziś, instytucje religijne i świeckie roszczą sobie prawo do ustalania zasad, na mocy których ceremonia zaślubin ma moc prawną. Ale kto może decydować, kiedy małżeństwo jest „prawdziwe”? W tym zakresie wyobrażenia znacznie się zmieniły.
Warto jednak pamiętać, że partnerstwa towarzyszą ludzkości od zarania dziejów. Z punktu widzenia biologii ewolucyjnej są one zasadne, ponieważ zapewniają przetrwanie ludzkości. Badacze zakładają, że ludzkie związki początkowo miały charakter promiskuitatywny, a następnie ewoluowały w kierunku małżeństw grupowych i podobnych związków poligamicznych. Małżeństwo monogamiczne pojawiło się później i od dawna stanowi dominujący model w naszej kulturze. W innych regionach świata może to oczywiście wyglądać inaczej.
Przy okazji: słowo „małżeństwo” wywodzi się z dawnego i średniowiecznego języka niemieckiego od słowa „ewe” lub „ewa”, oznaczającego „prawo”.

Koncepcja małżeństwa w starożytności
Historię małżeństwa w formie jasnej ceremonii zaślubin można odśledzić aż do starożytności. W tamtym czasie był on jednak zazwyczaj niczym więcej niż związkiem użytkowym – często aranżowanym przez rodziców z dużym wyprzedzeniem. Cel był jasny: mieć jak najwięcej potomstwa, najlepiej męskiego, aby zapewnić ciągłość rodu męża. W związku z tym wybierano żonę ze względu na jej płodność, a jej jedyną rolą była macierzyństwo. Aspekt emocjonalny schodził na dalszy plan. Oczywiście przy wyborze „dobrej partii” istotną rolę odgrywały również zasoby finansowe rodziców pary młodej.
Najwięcej przekazów dotyczących ceremonii zaślubin pochodzi z kręgów wysokiej arystokracji. Gdy ojcowie osiągali porozumienie, dochodziło do zaręczyn. Na późniejszą uroczystość weselną zapraszano krewnych i wpływowych gości. To właśnie tutaj zaczyna się historia obrączek ślubnych. Pan młody zakładał obrączkę na czwarty palec lewej ręki panny młodej, ponieważ wierzono, że od tego miejsca biegnie nerw prowadzący bezpośrednio do serca. Jednak obrączka ślubna była mniej romantycznym gestem, a raczej symbolem rozsądku: w języku łacińskim serce oznaczało również rozum i odwagę.

Średniowieczne obietnice małżeńskie
Historia małżeństwa trwa również w średniowieczu. Epoka ta przyniosła niewiele zmian w instytucji małżeństwa. W małżeństwie kupnym pan młody wypłacał rodzinie panny młodej posag – rodzaj sumy odszkodowawczej – a ona przechodziła pod jego opiekę. Kobieta nie miała głosu podczas wesela. Większość małżeństw zawierano ze względów ekonomicznych lub politycznych. Tego rodzaju małżeństwa były zarezerwowane przede wszystkim dla rodzin o lepszej sytuacji finansowej.
Mniej uprzywilejowane warstwy społeczne częściej zawierały swobodne związki, które były najbliższe małżeństwu z miłości. Jednak współczesna historiografia spiera się, czy koncepcja ta rzeczywiście funkcjonowała w opisany sposób.
Istniały również małżeństwa między wolnym a niewolnym, czyli między mężczyzną a służącą lub niewolnicą. Ich pan mógł w każdej chwili zmusić je do zawarcia małżeństwa lub odbycia stosunku seksualnego.

W X wieku Kościół zaczął zwalczać małżeństwa niewolnicze, a podczas ceremonii zaślubin stało się powszechnym zwyczajem uzyskiwanie Bożego błogosławieństwa. Kościół dążył do trwałości małżeństwa i zaczął wymagać monogamii. Z kościelnego błogosławieństwa wyewoluowała liturgia weselna.
KUP OBRĄCZKI ŚLUBNE już teraz online
Zaprojektuj własne pierścionki za pomocą naszego konfiguratora.
Dzięki ingerencji Kościoła małżeństwo stało się instytucją chronioną prawnie i społecznie, opartą na wzajemnej zgodzie i monogamiczną. W tym samym czasie złożenie przysięgi stało się wyrazem zgody na zawarcie małżeństwa.
Od XIII wieku kościelne błogosławieństwo dla pary młodej stało się obowiązkiem, a nie tylko zwyczajem. Ceremonii zaślubin mógł dokonywać wyłącznie kapłan, a osoby mieszkające razem bez zawarcia małżeństwa groziły surowe kary.

Nowoczesna historia małżeństwa – droga do współczesnego wesela
Wraz z nadejściem epoki humanizmu i oświecenia dominacja Kościoła została ograniczona, a wesela nie musiały już być błogosławione przez Kościół. Od XIX wieku do zawierania małżeństwa wyznaczano urzędnika stanu cywilnego. Epokę romantyzmu nazwano w tym celu nieprzypadkowo, ponieważ zaczęto zawierać małżeństwa również z miłości.
Od tego czasu dominowały małżeństwa patriarchalnego typu aż do lat 70. XX wieku, kiedy fala rewolucji seksualnej sprawiła, że coraz mniej młodych ludzi chciało zawierać małżeństwa, coraz więcej małżeństw rozwodniczo się kończyło, a pigułka antykoncepcyjna spowodowała spadek liczby urodzeń. Emancypacja kobiet doprowadziła do większej równości.
XXI wiek stanowi kamień milowy w historii małżeństwa: dodatkową możliwość zawierania małżeństw osób tej samej płci.

Tradycje i zwyczaje
W historii małżeństwa ugruntowało się wiele zwyczajów i tradycji, które w mniej lub bardziej zmienionych formach trwają do dziś. Wiele zwyczajów weselnych zapomniano, inne są praktykowane regionalnie, a jeszcze inne przetrwały do dziś – tak jak tradycja wręczania pierścionka zaręczynowego podczas prośby o rękę oraz wymiany obrączek ślubnych.

Innym trwałym zwyczajem jest obecność świadka. Dawny odpowiednik, opiekun rodzinny, aranżował małżeństwo, a dziś jest świadkiem, który ma przede wszystkim charakter symboliczny i potwierdza zawarcie małżeństwa.
Istotą historii małżeństwa jest to, że każda para – niezależnie od tego, czy w przeszłości, czy dzisiaj – poprzez swoje wyobrażenia i działania podczas zawierania małżeństwa rozwija koncepcję małżeństwa i sama staje się niezatartą częścią tej historii.



